Τα Γλυπτά της Φωκίωνος Νέγρη

Όταν αγαπάς μια περιοχή, πρέπει να τη σέβεσαι. Να την παρατηρείς και να τη «διαβάζεις», να ξέρεις την ιστορία της και να γνωρίζεις ποιο είναι το χώμα και τα πλακάκια που πατάς. Σε μια πρόσφατη βόλτα στον αγαπημένο μου πεζόδρομο, αφιέρωσα λίγο χρόνο παρατήρησης, ονειροπόλησης και σιωπηλής συνομιλίας με τ’ αγάλματα που τον διακοσμούν.

Άρχισα την περιήγησή μου στο ύψος της Επτανήσου, όπου βρήκα μπροστά μου την «λουόμενη» μέσα στο συντριβάνι. Το ορειχάλκινο άγαλμα αυτό, η «Κόρη σε Έκσταση» όπως ονομάζεται, πάντα έλκει το βλέμμα μου και με γοητεύει. Πρόκειται για προπολεμικό έργο του γλύπτη Μιχάλη Τόμπρου, κατασκευής 1939, που απεικονίζει μια ολόσωμη, ολόγυμνη γυναίκα. Κάθισα σ’ ένα από τα παγκάκια γύρω απ’ το συντριβανάκι, που δυστυχώς δεν λειτουργεί, και έβγαλα ασυναίσθητα το κινητό μου για να ψάξω πληροφορίες για τον καλλιτέχνη.

Αλήθεια, πόσο διαφορετική είναι η εποχή που ζούμε απ’ όταν φτιαχνόταν αυτό το άγαλμα. Πόσο εύκολη είναι η πρόσβαση στην πληροφόρηση και την πληροφορία, και πόσο μεγάλη πρόκληση είναι η συγκράτησή τους, με τον όγκο που μας κατακλύζει. Από τα λίγα στοιχεία που έμειναν στη μνήμη μου, θυμάμαι ότι το σύνολο του έργου του χαρακτηρίζεται από ένα σαφή δυισμό. Τα μεν κατά παραγγελία γλυπτά του ακολουθούσαν ύφος ακαδημαϊκό, οι δε ελεύθερες συνθέσεις του είχαν επιρροές από τα νεωτεριστικά κινήματα του Παρισιού του μεσοπολέμου.

Ο γλύπτης ελκόταν από τα πρωτοποριακά ρεύματα της εποχής και πειραματιζόταν, δημιουργώντας έργα αφαιρετικά, με κυβιστικές και σουρεαλιστικές επιρροές. Ταυτόχρονα όμως, σε άλλα έργα του, διατηρούσε πιο συντηρητικό ύφος και κατευθύνσεις. Η δουλειά του είχε κάτι σαν μια λεπτή ισορροπία, μια ακροβασία ανάμεσα σε αντίθετα ρεύματα. Ίσως γι’ αυτό αρμόζει τέλεια να κοσμεί ένα έργο αυτού του καλλιτέχνη τον πεζόδρομο της Φωκίωνος, την περιοχή των τόσων αντίθετων και διαφορετικών τάσεων, που με κάποιο τρόπο συναντιούνται και δένουν αρμονικά μεταξύ τους.

Η γυναικεία μορφή του αγάλματος άρχισε να παίρνει σάρκα και οστά μπροστά στα μάτια μου. Το ελαφρώς στρουμπουλό, γυμνό της σώμα, με τα χέρια ανοιχτά σε κατάσταση έκστασης, μου μετέδιδε μια αίσθηση ελευθερίας, αποτίναξης κάθε καθωσπρεπισμού και συμβιβασμού. Συμβόλιζε για μένα την ελευθερία της έκφρασης, σ’ έναν από τους πλέον κατάλληλους δρόμους της πόλης μας γι’ αυτό. Εκεί όπου σπουδαίοι, δημιουργικοί άνθρωποι είχαν πλάσει ιδέες, εκεί όπου τα άγρια νιάτα μιας άλλης εποχής μεσουρανούσαν καθημερινά. Στη Φωκίωνος Νέγρη του πνεύματος και της διανόησης, της άγριας νυχτερινής ζωής και του τεντιμποϊσμού, της ακμής και της παρακμής, η Κόρη σε Έκσταση είναι παρούσα, να ομορφαίνει το φυσικό τοπίο και να εγείρει συναισθήματα.

Σηκώθηκα και περπάτησα προς τα πάνω, μέχρι που βρήκα το πασίγνωστο υπαίθριο άγαλμα «Λαγωνικό Σκυλί», του Ευριπίδη Βαβούρη. Έργο του 1940, πρόκειται για ένα ολόσωμο μαρμάρινο γλυπτό, μήκους 1.65 μέτρων και αποτελεί σίγουρα το σήμα κατατεθέν του πεζόδρομου. Επικαλούμενη πάλι τον φορητό μου παντογνώστη, έμαθα ότι πολλά από τα έργα του συγκεκριμένου καλλιτέχνη είχαν ως εξέχον θέμα τους κατοικίδια ζώα, σε χαρακτηριστικές στάσεις και εκφράσεις.

Όποιος ζει ή κινείται εδώ, γνωρίζει πολύ καλά ότι η Φωκίωνος Νέγρη, εκτός από σημείο συνάντησης για βόλτα, εκτός από τόπος για παιδιά και ηλικιωμένους, για Έλληνες και μετανάστες, είναι και ο επίγειος παράδεισος για τα τετράποδα κατοικίδια της ευρύτερης περιοχής. Ποιος δεν έχει κοντοσταθεί στον πεζόδρομο για να παρατηρήσει παιχνιδιάρικα σκυλάκια, κάθε ράτσας και μεγέθους, να τρέχουν πάνω κάτω και να εκστασιάζονται στο ιδανικό αυτό φυσικό περιβάλλον; Ποιος δεν έχει δει τα αφεντικά τους να τα ελέγχουν, να τα μαλώνουν, και κυρίως, να συμμετέχουν στα παιχνίδια μαζί τους;

Σαν άλλος αρχηγός όλων αυτών, το μαρμάρινο Λαγωνικό παρακολουθεί κάθε τους κίνηση. Κάτω από το άγρυπνο βλέμμα του εκτυλίσσονται ιστορίες και εικόνες που μόνο αυτός γνωρίζει και που κρατάει μυστικές. Πολλές φορές έχω αναρωτηθεί τι θα έχει δει κι ακούσει τόσες γενιές τώρα, από τη γοητευτική εποχή της Φωκίωνος του ’50 και του ’60 μέχρι σήμερα.

Και μ’ αυτές τις σκέψεις, έφτασα σιγά-σιγά στο τέρμα της Φωκίωνος, ψηλά, στην πλατεία Κυψέλης. Εκεί βρίσκεται μια απ’ τις δύο προτομές που κοσμούν τον πεζόδρομο, αυτή του Σπυρίδωνος Μερκούρη, φιλοτεχνημένη το 1931 από το διάσημο καλλιτέχνη Βάσο Φαληρέα. Η άλλη, εξίσου σημαντική, είναι η προτομή του Κώστα Κοτζιά, έργο του 1967 από ορείχαλκο της γλύπτριας Λουκίας Γεωργαντή, και βρίσκεται στο άλλο άκρο, κοντά στην οδό Δροσοπούλου.

Συχνά, οι προτομές μας αφήνουν αδιάφορους. Παραλείπουμε ν’ ασχοληθούμε έστω και στο ελάχιστο με τις επιγραφές τους, εκτός αν τελούμε υπό την τουριστική μας ιδιότητα, παρασυρμένοι από τη μανία να μη μας ξεφύγει τίποτα. Ωστόσο, στα μέρη που αγαπάμε, είναι σημαντικό να βλέπουμε πέρα από την ομορφιά των γλυπτών και να γνωρίζουμε αυτό που αντιπροσωπεύουν.

Ως δήμαρχος, ο Μερκούρης υλοποίησε την επιχωμάτωση της Φωκίωνος Νέγρη, ενώ επί δημαρχίας Κοτζιά έκλεισε το ρέμα Λεβίδη και δημιουργήθηκε αυτός ο υπέροχος δρόμος, με τους κήπους, τις φυτεύσεις και το πράσινο. Και οι δυο ως δήμαρχοι συνετέλεσαν σημαντικά στη διαμόρφωση και την ανάπλαση του τοπίου αυτού. Και είναι εντυπωσιακό το ότι τα αγάλματά τους είναι τοποθετημένα στα δυο άκρα του πεζόδρομου, σαν να τον φρουρούν συνέχεια με το άγρυπνο βλέμμα τους

Κάπου εκεί τελείωσε η περιήγησή μου. Άρχισα να κατηφορίζω πάλι προς το σπίτι, σκεπτόμενη για μια ακόμα φορά πόσο τυχερή είμαι που ζω σε μια περιοχή με ιστορία. Με τα πάνω και τα κάτω της, με τα υπέρ και τα κατά. Κι ένιωσα πιο δεμένη πια μαζί της, τώρα που για λίγο χρόνο γνώρισα ως τουρίστας την ίδια μου τη γειτονιά.

Κοινοποίηση
marina@fokionos.com

Αφήστε ένα σχόλιο

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.