Αρχιτεκτονική της Φωκίωνος

Περπατάω στη Φωκίωνος Νέγρη τουλάχιστον τρεις φορές την εβδομάδα. Και κάθε φορά που διανύω το υπέροχο αυτό πάρκο, αναρωτιέμαι γιατί νιώθω τέτοια ευεξία. Γιατί αυτό το φυσικό τοπίο είναι τόσο ισχυρό, που κάνει όλους τους ανθρώπους γύρω ήρεμους; Είναι λες και υπάρχει ένας μαγνήτης, που ρουφάει όλη την αρνητική ενέργεια από το πρόσωπο και τη ψυχή του κάθε περιπατητή, σκορπίζοντας στην ατμόσφαιρα μια αίσθηση χαλαρότητας.

Μου πήρε λίγο καιρό να καταλάβω το γιατί. Πέρα απ’ τους υπέροχους καταπράσινους κήπους, από τα παγκάκια και τα συντριβάνια, η αρχιτεκτονική των κτιρίων είναι τόσο μοναδική, που επιδρά συνειδητά η ασυνείδητα σε όλο τον εσωτερικό σου κόσμο. Στις κινήσεις σου, στη συμπεριφορά σου, στην αισθητική σου. Μια μέρα ξαφνικά, είδα τι είχα μπροστά μου. Τα κτίρια που χάζευα κάθε μέρα χωρίς να τα παρατηρώ, οι πολυκατοικίες με τις εισόδους τους, τις επιβλητικές τους πόρτες και τα μπαλκόνια, ήταν σαν να εμφανίστηκαν μαγικά μπροστά στα μάτια μου. Σαν διαμάντια. Λες και έβγαλα τα γυαλιά ηλίου μου και είδα κατάματα το φως.

Με τα γυαλιά ηλίου έβλεπα το πράσινο, την πολυπολιτισμικότητα, το διαφορετικό να αναμειγνύεται και να αφομοιώνεται με το ελληνικό στοιχείο. Έβλεπα τα μαγαζιά και τα μεζεδοπωλεία, άλλα ιδιαίτερα κι άλλα συνηθισμένα. Έβλεπα τη χαρά του κόσμου να περπατάει στον πεζόδρομο τρώγοντας ένα παγωτό. Χωρίς τα γυαλιά, εμφανίστηκε μπροστά μου το μεγαλείο της Φωκίωνος Νέγρη· τα μοναδικής αξίας και αισθητικής κτίσματά της. Και έμεινα άφωνη.

Δεν είμαι ειδήμων, δεν είμαι αρχιτέκτων. Είμαι ένας απλός άνθρωπος που θαυμάζει την αρχιτεκτονική αυτού του μέρους με το βλέμμα και τη γνώση ενός οποιουδήποτε παρατηρητή. Οι πολυκατοικίες του μεσοπολέμου και του μεταπολέμου, με τις Art Nouveau και Bauhaus επιρροές, τις Art Deco εισόδους και προσόψεις. Τα κτίρια του μοντερνισμού που δημιουργήθηκαν από σπουδαίους αρχιτέκτονες της εποχής, εκπροσώπους του κινήματος. Τα στολίδια αυτά, δεν γίνεται να μη σε μαγέψουν.

Χαζεύω τις πολυκατοικίες μία προς μία, κοιτάζω τα μπαλκόνια τους και φωτογραφίζω στη μνήμη μου τις απίστευτες πόρτες τους. Είναι πραγματικά έργα τέχνης. Κολλάω το πρόσωπό μου στα τζάμια τους και θαυμάζω τις αριστοκρατικές εισόδους με τους ατελείωτους χώρους, τους καθρέπτες και τις μαρμάρινες σκάλες, τα χαλιά τους. Και ο νους μου τρέχει σε μια άλλη εποχή.

Τρέχει στην εποχή του ’30, τότε που διαμορφώθηκε η οδός Φωκίωνος Νέγρη επάνω στο ρέμα Λεβίδη. Τότε που χτίστηκαν οι πρώτες σύγχρονες πολυκατοικίες, την εποχή που οι περιοχές της Κυψέλης και του Κολωνακίου έγιναν οι πιο αριστοκρατικές και περιζήτητες περιοχές της Αθήνας. Κατοικήθηκαν από την αστική και μεγαλοαστική τάξη, γεγονός που έδωσε ώθηση και μεταπολεμικά, στις δεκαετίες του ‘50 και του ’60, για να συνεχιστεί η ανοικοδόμησή τους. Έτσι κατασκευάστηκαν οι πολυκατοικίες αυτές, από διαπρεπείς αρχιτέκτονες του μοντέρνου κινήματος, που δεν είχαν καμία σχέση με την μετέπειτα ανοικοδόμηση που γέννησε τα εκτρώματα που αντικρύζουμε καθημερινά σε πολλές άλλες γωνιές της πόλης μας.

Στην πρώιμη αυτή ανοικοδόμηση της Κυψέλης, τα διαμερίσματα των πολυκατοικιών ήταν ιδιαιτέρως ευρύχωρα. Κάποια από αυτά, ιδίως τα ρετιρέ, ήταν χωρίς υπερβολή τεράστια, με πρόβλεψη για υπερπολυτελείς χώρους, με πολλαπλά ballrooms και δωμάτια υπηρεσίας. Όπως διάβασα σ‘ ένα εξαιρετικό άρθρο του Αλέξανδρου Λάβδα στην Καθημερινή, «Η Κυψέλη έχει μια 100% αστική κληρονομιά· δεν χτίστηκε ούτε ως προσφυγικός συνοικισμός ούτε σε ανταπόκριση στο ρεύμα της εσωτερικής μετανάστευσης».

Και αυτή η αίγλη του τότε, ορθώνεται αναλλοίωτη στα μάτια όποιου περπατήσει την Φωκίωνος σήμερα. Χαζεύω την πολυκατοικία πάνω από το Select, με τα συγκλονιστικά κυκλικά μπαλκόνια της, και αναρωτιέμαι αν την σχεδίασε ο Gaudí. Κολλάει το βλέμμα μου απέναντι, στην πολυκατοικία Λαναρά, στην πολυκατοικία Πέννα, και σ’ όλες τις άλλες πολυκατοικίες. Μ’ αυτήν την ανεπιτήδευτη πολυτέλειά τους, με ταξιδεύουν σε άλλα μέρη της Ευρώπης και σε άλλες εποχές.

Η φαντασία μου καλπάζει. Σκέφτομαι τους αριστοκράτες της Φωκίωνος να συζητούν ζωηρά στο Φλόκα και στο Select με τους κύκλους των πνευματικών της εποχής. Να οργανώνουν δεξιώσεις και χορούς στα πολυτελή ρετιρέ τους, να ασκούν το πνεύμα τους και να καλλιεργούν την ψυχή τους καθημερινά. Να απολαμβάνουν τη ζωή τους. Αναρωτιέμαι αν οι πολυκατοικίες του ‘30 έχουν καταφύγια και θέλω να τρυπώσω μέσα, να εξερευνήσω όλους τους χώρους σαν παιδάκι που ανακαλύπτει τον κόσμο.

Αναμφίβολα, υπάρχουν αρκετές περιοχές ιδιαίτερης αρχιτεκτονικής στην Αθήνα, όπως το Κολωνάκι και η Διονυσίου Αρεοπαγίτου. Όμως η Φωκίωνος είναι ένας δρόμος βαριάς κληρονομιάς, που δεν μπορεί να σ’ αφήσει ασυγκίνητο. Ίσως επειδή υπάρχουν σημεία στην ευρύτερη περιοχή, όπου η υψηλή αισθητική αναμειγνύεται με το ακαλαίσθητο σε εξωφρενικό βαθμό. Ίσως γι’ αυτό το όμορφο να προκαλεί ακόμα μεγαλύτερη εντύπωση με την ομορφιά του.

Κι επειδή το άσχημο συνηθίζεται εύκολα και το όμορφο μπορεί να επισκιαστεί ή και να θεωρηθεί δεδομένο ή ανάξιο προσοχής, στην επόμενη βόλτα σας στη Φωκίωνος, βγάλτε τα γυαλιά ηλίου. Και κοιτάξτε προς τα πάνω. Αξίζει.

Κοινοποίηση
marina@fokionos.com

1 Σχόλιο

  1. Στην οδό Κυκλάδων 5, αξίζει να δείτε το κτίριο που σχεδίασε ο αρχιτέκτων Αριςτομένης Προβελέγγιος το ’50. Αρχικά κατοικία γλύπτριας, τωρα ανήκει στον αρχιτέκτωνα Διονύση Σοτοβίκη. Μια μικρή μοντέρνα έκπληξη στην βόλτα σας:-)

Αφήστε ένα σχόλιο

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.